کاروَند

(پاتوق اهل قلم)

اَعلام شرقی در منابع غربی

(فرهنگ گزیده‌ی اَعلام شرقی در منابع غربی، تألیف صالح طباطبایی، انتشارات روزنه، 1388، قطع رقعی، 432 ص، بها: 6950 تومان).

همان‌طور که ما شرقی‌ها، در متون خود، بسیاری از اسامی غربی را تغییر می‌دهیم و مثلاً‌ Alexander (یونانی: آلکساندروس) را «اسکندر» و Platon (یونانی: پلاتونیوس) را «افلاطون» و Empedocles را «انباذقلس» کرده‌ایم، غربی‌ها هم بسیاری از اسامی شرقی را تغییر داده‌اند. تغییرات اسامی در زبان‌های غربی و شرقی غالباً آوایی و در نتیجه املایی است. مثلاً غربیان «ابن سینا» و «ابن رشد» را Avicenna و Averroes می‌نامند و در منابع غربی که خودِ غربیان نوشته‌اند احتمال یافتن ضبط‌های Ibn Sina و Ibn Roshd بسیار کم است.

مترجمی نام Georgia را در متنی دیده بود و از من پرسید «مگر ایالت جورجیا با ارمنستان همسایه است؟!». گرجستان را می‌گفت.

مترجم کتاب فکر یونانی، فرهنگ عربی، در جایی از متن، از کتاب دنکارد نام برده که منظورش دینکَرت خودمان است.


مترجمان ناشی، با دیدن اسمی در متن اصلی (مثلاً انگلیسی)، تلفظ حدس‌آمیز خود را می‌نویسند؛ مثلاً با دیدن اسم Copts، آن را «کاپت‌ها» ترجمه می‌کنند، در حالی که ضبط درست آن «قبطیان» است. چقدر بد است که مترجمی نام شرقی آشنایی را نداند و دست‌کم نداند که از کجا آن را بیابد.

چند نام شرقی و ضبط غربی آن‌ها را می‌آورَم تا کسانی که با این موضوع مهم کم‌تر آشنایند آشناتر شوند. همه‌ی این‌ها شواهد واقعی از اشتباهات مترجمان است که یا خودم دیده‌ام یا از ویراستاران دیگر شنیده‌ام:

ضبط غربی:            ترجمه‌ی ناپسند:               ضبط اصیل و درست:

Babylonia                    بابیلون                               بابل

Aleppo                       آلپو                           حلب (شهری در سوریه)

Jericho                      جریکو                          اریحا (شهری در اسرائیل)

Rhagae                        راگا                               ری

Capernaum           کاپرناوم/کاپرنائوم              کفرناحوم (شهری در فلسطین)

Canon of Medicine   کانون پزشکی               قانون فی الطب (کتاب ابن سینا)

Atropatene                آتروپات                       آذربایجان (ماد کوچک)

مترجم و مؤلف و ویراستار هوشیار، که ریشخند دیگران را نمی‌خواهد ببیند، با دیدن اسمی در متنی غربی، نباید به حدس خود اعتماد کند.

سا‌ل‌هاست که برای یافتن نام‌های شرقی در منابع غربی و یافتن ضبط اصیل شرقی آن‌ها نیاز به فرهنگی داشته‌ایم و پیش از این مشکل خود را با مراجعه به دایرةالمعارف‌ها، مانند دایرةالمعارف فارسی مصاحب، حل می‌کرده‌ایم، ولی امروز با داشتن فرهنگ گزیده‌ی اعلام شرقی در منابع غربی این نیاز رفع شده است. در این فرهنگ، ضبط غربی اسامی به ترتیبِ الفبای لاتینی آمده و ضبط اصیل شرقی آن‌ها همراه شرح مفیدی درباره‌ی آن نام نوشته شده است و این شرح به مترجم و ویراستار کمک می‌کند تا آن نام را هم بهتر بشناسد و هم با نام دیگری اشتباه نکند.

دانستن یا یافتن ضبط اصیل و درست نام‌های شرقی در منابع غربی مزیتی است که مترجم و ویراستار خوب را بر سایرین ممتاز می‌کند.

یک نمونه‌ی واقعی دیگر:

فرخی یزدی، شاعر گرامی دوران مشروطه و رضاشاه، در شعری گفته:

«کاخ گزرسس که بود سخت چو آهن، ...»

مراد شاعر از «گزرسس»، که در منابع غربی آن را Xerxes می‌نویسند، همان «خشایارشا»ی خودمان است.

  
نویسنده : هومن عباسپور ; ساعت ۸:٥٧ ‎ق.ظ روز ٢٩ امرداد ۱۳۸٩