کاروَند

(پاتوق اهل قلم)

چند ماده‌تاریخ جالب

ماده‌ی تاریخ یا ماده تاریخ واژه یا واژه‌هایى است که ارزش عددى آنها، براساس حروف ابجد، تاریخ خاصى را بیان مى‌کند. ماده تاریخ براى به‌یادسپردن تاریخ یک حادثه، از قبیل تولد، آغاز حکمرانى، یا مرگ شاهان و بزرگان حکومت و دین و ادب یا به مناسبت فتح‌ها و جشن‌ها و دیگر حوادث نیک و بد روزگار یا به‌خاطر افتتاح بناها ساخته مى‌شود.

اساس ساخت ماده تاریخ، حروف ابجد است که هر یک از این حروف معادل عددى دارد: الف = 1، ب/پ = 2، ج/چ = 3، د = 4، هـ = 5، و = 6، ز/ژ = 7، ح = 8، ط = 9، ى = 10، ک/گ = 20، ل = 30، م = 40، ن = 50، س = 60، ع = 70، ف = 80، ص = 90، ق = 100، ر= 200، ش= 300، ت = 400، ث= 500، خ= 600، ذ= 700، ض = 800، ظ= 900، غ= 1000. ارزش عددى چهار حرف فارسىِ پ، چ، ژ، گ، چون در بسیاری از متون گذشته به‌صورت ب، ج، ز، ک، نوشته مى‌شده‌اند، برابر با همین چهار حرف بوده است.

مشهورترین ماده تاریخ فارسى ترکیب «عدل مظفر» است که جمع حروف آن برابر 1324 قمری است که سال صدور فرمان مشروطیت و بنیاد مجلس شوراى ملى است. آن‌هایی که میدان بهارستان پیش از انقلاب را به یاد دارند حتماً، در کنار مجمسه‌های مشعل‌به‌دست داخل محوطه‌ی میدان، عبارت «عدل مظفر» بر سردر مجلس شورای ملی، به یاد دارند که امروز آن بخش از سردر سوراخ مانده است!


 

برخی از ماده‌ی تاریخ‌های جالبی که ظریفان در طول قرن‌ها ساخته‌اند:

بی‌مثال (=583ق): سال درگذشت خاقانی شروانی

ویرانى بلخ (= 909 ق): سال فتح بلخ به دست محمدخان شیبانى و قتل و غارت و ویرانى در آن شهر

خونریز (=873ق): سال فوت سلطان ابوسعید گورکانى

علیشیر مُهر زد (= 876ق): سال وزارت و صدارت امیر علیشیر نوایى

مرمت کرد (= 904ق): تاریخ تعمیر مسجد جامع هرات به امر امیر علیشیر

فلک داده پیوند شمس و قمر (= 962 ق): سال ازدواج شاه اسماعیل دوم

پادشه هفت اقلیم (= 978 ق): سال تولد شاه عباس یکم صفوى

شهنشاه روی زمین (=984ق): تاریخ جلوس شاه اسماعیل دوم صفوی

شهنشاه زیر زمین (=985ق): تاریخ فوت او

آمده پادشاه توران (=1020 ق): سال آمدن ولى محمد ازبک پادشاه ماوراءالنهر به ایران و دیدارش با شاه عباس یکم

خاک قم را بباد داد این آب (= 1045ق): سال آمدن سیل به شهر قم و ویرانى آن شهر

وقتی نادرشاه به تخت نشست عبارت «الخیر فی ما وقع» (=1148) را ساختند که این عبارت بر روی سکه‌های آن دوران حک شد و هنگامی که مردم از ستم او در عذاب بودند این عبارت را چنین تحریف کردند: «لاخیر فی ما وقع»!

نادر بدرک رفت (=1160): سال قتل نادرشاه افشار (حساب کردم. یک رقم اضافه دارد!)

یادگار فقیر حقیر بهار (= 1152ق): سال تألیف فرهنگ بهار عجم

اى واى کریم‌خان مرد(= 1193 ق): تاریخ وفات کریم‌خان زند

شاه ایران مات شد (= 1313ق): سال قتل ناصرالدین شاه قاجار

بختیاریِ مجاهدان (= 1327ق): سال فتح تهران به دست سردار اسعد بختیارى و یپرم‌خان

شفق سرخ (= 1340 ق): سال تأسیس و انتشار روزنامه شفق سرخ به مدیریت على دشتى

بر تربت خیام‌نشین کام طلب

یک لحظه فراغ از غم ایام طلب

تاریخ بناى بقعه را گر خواهی‌

«راز دل و دین ز قبر خیام طلب» (= 1313ش): سال بناى آرامگاه خیام

رحلت ملک‌الشعرا (= 1330ش) سال درگذشت ملک‌الشعرا محمدتقى بهار

میاساى از آموختن یک زمان (استخراج از شاه‌نامه = 1355ق): سال بناى کتابخانه‌ی ملى ایران

  
نویسنده : هومن عباسپور ; ساعت ٦:٤۸ ‎ب.ظ روز ٢٢ امرداد ۱۳۸٩