کاروَند

(پاتوق اهل قلم)

شعر سعدی همین است: «بنی‌آدم اعضای یکدیگرند».

در این چند روز اخیر، چند بار این نامه را گرفتم که شعر سعدی در پشت اسکناس ده‌هزار تومانی اشتباه است و صورت درست آن این است: «بنی‌آدم اعضای یک پیکرند».

کافی بود نوابیغ محترم به چاپ‌های معتبر گلستان رجوع می‌کردند و، به‌جای این مبارزه‌های ناآگاهانه، دیگران را گم‌راه نمی‌کردند:

«بنی‌آدم اعضای یکدیگرند» (گلستان، چاپ غلامحسین یوسفی، انتشارات خوارزمی، ص 67).

«بنی‌آدم اعضای یکدیگرند» (گلستان، چاپ محمدعلی فروغی، انتشارات امیرکبیر، 47).

برای کسانی که چاپ‌های دیگر گلستان را دارند نشانی محتوایی آن را می‌دهم:

گلستان، باب اول (در سیرت پادشاهان)، حکایت دهم.

در هیچ‌یک از نسخه‌های خطی گلستان «یک پیکرند» نیامده  است.

مجتبی مینوی در باره‌ی این مصراع می‌نویسد: «صحیح شعر سعدی همان "اعضای یکدیگرند" است و این مضمونی از عبارات معروف عصر سعدی بوده و او جمله را که زبان‌زد بوده است به قلم درآورده است. در رساله‌ی پولس آمده: "چنان که بدن یک است و اعضای متعدد دارد و تمامی اعضای بدن اگرچه بسیار است، یک تن می‌باشد" (مینوی، مجتبی، «اعضای یک پیکرند»، یغما، سال 10، ص 524، با نقل و تلخیص از گلستان، چاپ یوسفی، ص 264).

غلامحسین یوسفی، مصحح معتبرترین گلستان، می‌نویسد: «مصحح، با درنظرگرفتن ضبط همه‌ی نسخه‌های معتبر که "اعضای یکدیگرند" می‌باشد، و امکان تعبیر و تصرفی شاعرانه، که همه‌ی بنی‌آدم در عالم وجود به‌منزله‌ی اعضای یکدیگر به‌شمار می‌آیند، در ضبط نسخه‌ی اساس و نسخه‌های دیگر تصرفی را جایز ندانست، به‌خصوص که پیش‌نهاد عبارت "یک پیکرند" همه بر استنباط و احتمال متکی است» (گلستان، چاپ یوسفی، ص 265).

معاصران در دو جا "اعضای یک پیکرند" آورده‌اند: صفا، ذبیح‌الله، گنج سخن، ج 2، ص 185، و خزائلی، محمد، شرح گلستان، ص 255. اولاً این دو کتاب، که اولی گزیده‌ی شعرهای فارسی است، به‌لحاظ اعتبار تصحیح انتقادی به درجه‌ی گلستان یوسفی نمی‌رسد و ثانیاً، چنان که یوسفی نوشته، «همه بر استنباط و احتمال متکی بوده‌اند»، نه بر نسخه‌های کهن که همگی نوشته‌اند: «اعضای یکدیگرند».

برای به‌دست‌آوردن دموکراسی، قرار نیست خودم را احمق معرفی کنم!

  
نویسنده : هومن عباسپور ; ساعت ۸:۱۸ ‎ق.ظ روز ٤ تیر ۱۳۸٩