کاروَند

(پاتوق اهل قلم)

دکتر ابوالفضل مصفی

سال ١٣٧٠ که کنکور را قبول شدم و برای خواندن ادبیات فارسی به دانشگاه آزاد تهران واحد مرکز رفتم، با استادانی فرهیخته و البته نافرهیخته‌ای آشنا شدم. یکی از استادان فرهیخته که توفیق شاگردی‌اش را یافتم دکتر ابوالفضل مصفی بود.


مردی با قامتی متوسط و به اجبار عمر خمیده، مردی خسته، با موهایی به سپیدی زده و بلند، صورتی استخوانی،‌ چشمانی سیاه و نگاهی هوشمندانه. درس خاقانی را با او گذراندیم. آنچه او را از استادان دیگر ممتاز می‌کرد صدای مردانه و تأثیرگذارش بود. کاش صدای او را ضبط می‌کردم و ای‌کاش دیگران کرده باشند. هنوز طنین صدای او را که می‌خواند: «فلک کج‌روتر است از خط ترسا» به یاد دارم. وقتی شعر می‌خواند، ‌آرنج دست چپش را روی میز می‌گذاشت و انگشتان را بالا می‌برد و پنجه‌ را باز می‌کرد، انگار کسی سرش پایین باشد و با پشت دست خود عدد پنج را به کسی که کنارش ایستاده نشان دهد.

شعر خاقانی را از تصحیح علی عبدالرسولی برایمان می‌خواند ــــ هنوز تصحیح کزازی منتشر نشده بود ــــ و از تصحیح ضیاءالدین سجادی،‌ چون بر اصطلاحات نجوم چندان اشراف نداشته، انتقاد می‌کرد. مصفی خود مرد نجوم در ادب فارسی بود و هنوز مفصل‌ترین فرهنگ نجومی در ادبیات فارسی تألیف اوست: فرهنگ اصطلاحات نجومی همراه با واژه‌های کیهانی در شعر فارسی، ناشر: پژوهشگاه علوم انسانی. این کتاب صورتِ بازنوشته‌ی دانش‌نامه‌ی دکتری‌اش بود که به راه‌نمایی لطفعلی صورتگر تهیه کرده بود. آخر، پایان‌نامه‌های نسل اول ادبیاتی‌ها مثل امروز مباحث ارزشمندی چون «گل شیپوری در دیوان حافظ» و «بوق در عرفان»  نبود!

آنانی که با شعر فارسی آشنایند و به‌ویژه شعر سبک آذربایجانی (شعر قرن ششم)  را می‌شناسند می‌دانند که، در آن دوران، اصطلاحات نجومی در شعر فارسی رایج شده بود و در کنار کسانی چون انوری و خاقانی که شاعرـمنجم شناخته می‌شدند، حتی شاعری چون فلکی شروانی آن‌قدر با نجوم درآمیخته بود که تخلصش نیز به نجوم مربوط می‌شد. این یکی از علت‌هایی است که هر ادب‌پژوهی را به این فرهنگ اصطلاحات نجومی مصفی نیازمند می‌کند و بدون این فرهنگ یقیناً چیزی کم داشتیم.

کار دیگر ابوالفضل مصفی فرهنگ واژه‌های دیوان حافظ یه نام واژه‌نمای حافظ بود که در دو جلد به سرمایه‌ی انتشارات پاژنگ منتشر شد و فرهنگی الفبایی شامل همه‌ی کلمات دیوان حافظ است و نشانی بیت یا بیت‌هایی که آن کلمه در آن به‌کار رفته در چاپ قزوینی ذکر شده است. این کتاب برای مطالعه‌ی سبک‌شناسیک شعر حافظ بسیار سودمند است و حتی کسانی را هم که یک کلمه از شعری از حافظ را یه یاد ندارند و باقی شعر را فراموش کرده‌اند به‌کار می‌آید.

ابوالفضل مصفی برادر دکتر مظاهر مصفی بود و خواهر ایشان نیز، بانو مصفی، استاد درس قرائت عربی ما بود. یاد آن استاد گرامی باد و عمر این دو استاد پایدار.

  
نویسنده : هومن عباسپور ; ساعت ٦:٠٦ ‎ب.ظ روز ۱٢ فروردین ۱۳۸٩